FOLLOW SOCIALS

  • Facebook
  • Twitter
  • Instagram
  • Facebook
  • Twitter
  • Instagram
FOLLOW SOCIALS +
  • Frank Lloyd de la Cruz

Ang Hangyo

Short Story ⬝ Frank Lloyd de la Cruz

Cover Art ⬝ Neo Bryce Largo




Kusog na kaayo ang tyabaw bata sa dihang adunay natuktok sa among tindahan—“Ayo.” 


Gibutang nako ang gahilak nga bata sa kuna, dayon nisuong padulong sa among gamayng tindahan. Nangutana ko unsay iya. 


Ingon ang ni-ayo, “Mare, imong anak nang batang gahilak? Puyde ako na na? Akong kaunon.” 


Gilili nakog maayo ang ni-ayo. Aswang man diay ni. “Uy!” Nakuratan kunuhay ko. “Na! Sorry kaayo. Ika-tulo na gyod ka ba nga nihapit dires amo (bisan wala gyoy laing nihapit). Sorry kaayo gyod. Di gyod puydi.” 


“Si Eyan man ko.” Ingon sa aswang nako. “Imong bana man tong natagak sa taytayan tung niageng gabii, di ba? Ako tong nipunit niya.” 


“Aw! Diay ba! Ali. Sulod sa.” Nisuong kog balik pasulod sa among gamayng sala. Hapit pa ko matakilpo kay natamakan nako akong malong nga nios-os. Giablehan nako ang mubong gate nga kahoy. “Ali. Kape?” 


“Sige. Palihog. Salamat.” Nidayon ang aswang. Gihubo iyang itom nga sapatos. Nisulod nga nagmedyas. Ningsuong kay tangkad man ang aswang para sa sakto ra namong pultahan. Nilingkod sa sala, unya gilingi ang kuna kung asa tua akong anak nga karon nahilom na. “Wa pa ni bulan?” 


“Pulo ka adlaw.” Tubag nako samtang gatimplag kape. Sa akong paminaw, murag lahi ra man ang kakusog sa kilingkiling sa kutsarita sa tasa samtang akong ginakaraw. Bisan kabantay na ko ani, di man gihapon nako mapugngan ang kutsarita nga mubangga sa tasa. Niistorya ko aron ma-distract. “Ginapanid-an na mi nimo?” pangutana nako sa aswang. 

“Wa man sad. Karong semanaha ra man ko nibalik dires Tibungco. Sa una, sige gyod ko dire, katong wa pa kaayoy mga balay. Wa pa nang hospital dira. Labayanan pa nag lawas nang eskuylahan dira sa ibabaw. Gihimo na lang gane nag menteryo. Karon, lahi na kaayog hitsura.” 


Gidunol nako ang init nga kape, “Dire mo tig pangayog bata sa unaha?”


“Katong sa unaha pa gyod. Apan katong naa nay eskuylahan dire, wa na kaayo. Basta naa man guy maestra—“ 



“A! Tonong? Mu-kuan . . . “ Nagduha-duha na nuon kog padayon sa akong iistorya. “Kining . . .  Manguan man to silag mga aswang, di ba?” 


Manguan na lang akong giingon kay murag lain man ingnon sa bisita nang Mupatay


“O!” Nihigop ang aswang sa kape. “Di man nuon tanang maestra kay tonong. Gamay na lang na sila kaayo karon. Kabalo lage ka ana?” 



“Kabalo-kabalo lang pod gamay. Tingala man gud ko ba labaw na tong kaisa kay naay nibisita nga maestro dira sa silingan. Nag-home visit daw to. Unya niuwan ra mag kalit. Kusog. Unya nikalit rag kilat. Sayo pa gane to sa hapon. Mga ala una, unya way dag-om . . . ” Ako pa untang ihisgot nga maong gi-home visit tong bata sa silingan kay sigeg absent unya diay kay nayawaan daw tong bata, unya kanang tonong man tong maestro, unya iya daw gi-exorcise. Kuyaw pod to, pero murag wa na naminaw nako ang aswang. Tua iyang tan-aw sa kuna. Straight kaayo siyag nilingkoran pero ilhan kaayong gapugong. “Uy.” Gikuha nako kadali iyang attention. “Kanang sorry kaayo ha.” 


Nilingi siya nakog balik. Mailhan gyod ang mga bangkil sa aswang bisan nagtak-om pa iyang baba.  “Puyde ko muduol niya?” 


Nisugot ko. Nanindog ming duha ug gitan-aw ang masusong gatotoy sa bibiron.


Nawng ra sa bata ang gibilin nako nga wa nabalot og panapton. 


“Pareha mog nawng.” Ingon sa aswang.  

Nakatawa ko gamay kay nakahinumdom kos pasiaw nga di kuno lage anak sa akong bana ang bata kay wa gyuy pagkaliwat niya. Naundang akong ngisi kay naay niayo. “O. Kadali lang.” Nilingi ko usab sa aswang. “Uy, unsa gane tong ngalan nimo? Ian?” 


“Eyan.” 


“Ay, Eyan. Ako diay si Marilyn. Kadali lang ha. Tawga ra kog muhilak ang bata.” 


Ang ni-ayo kay kato diayng palahubog nga kainom sa akong bana tong isang gabii. “Lyn, pakuhaa sa ta dirag Junior be.” 


Nahubog gyod to akong bana maong nahulog siya sa taytayan. Di man gud to manginomay kay bawal. Yati gyod ning niimbita niya gabii. Maayo na lang tua sa lawod akong bana karon. 


“Hoy!” Ana ko niya. “May ra gyod kag inom ba! Gibiyaan ra nimo akong bana tong isang gabii! Nahulog nuon siya sa taytayan! May gane wa siya naunsa.” 


“A buang ikaw daw gukdog iro nga hastang dakua lage di ba ka mudagan! Hastang puwaha lages mata lage! Kato pa ko ato kita atong iroa dire ba. Imong bana man sad god—inom-inom, dali ra diay malipong!” 


“Akong bana pa gyod imong basulon. Ikay nandani niya! Kabalong haram! ” 


“A! Namaligya man gane ka ana—“


“Bisaya man ko be!” 


“Ay da. I-regards ra kong Masud. Ingna ni-eksibisyon daw siyas taytayan. Ingna nga na-sud siyas boslot.” Nikatawa rang amaw. 


“Ambot nimo. Ayaw nag daniha akong bana hap! Di na ka kautang ron.” 


Pagbalik nakog suong sa sala, tua na sa may pultahan si Eyan, nagsuot na sa iyang sapatos. Karon lang ko kamatikod nga nindot ang tabas sa iyang gray nga slacks. 


“O? Mulakaw na ka? Manihapon sa ta.” 


Nakatawa ang aswang sa akong ingon. Dayon hinay-hinayng nawala sa iyang aping ang ngisi. “Salamat. Salamat sa pagpadayon nako.” 


“Salamat pod kay gitabangan nimo akong bana tong nahulog siya. Imo pa gyod gihatod dire. Ikaw tong naghatod niya, no?” 


“O. Ako to. Katuod pa man siya. Naglisod ra siyag lakaw.” 


“Timing kay tua sad kas taytayan atong taknaa.”


Nabalaka man nuon ko kon asa ni siya karon manihapon. “Unya, asa man ka karon? Pasensya gyod kaayo. Naa may manok dire. Sobra man nis kanduli.” 


Nahuman nag suot sa sapatos ang aswang. “Nag-kanduli diay mo?” Nilili ang aswang balik sa sulod sa balay. “Nag-ubad dire?” Nagpundo iyang mata sa akong malong, murag wa na siya naghulat sa akong tubag. Human masuta akong malong, gisimhot niya ang sulod sa balay ug taodtaod nabantayan sa aswang ang punoan sa palmera sa iyang kilid. “Daliday. Mao diay humot kay naay daliday dire sa inyong tugkaran. Nag-ubad gyod diay dire.” 


“O. Maayo lage kay humot ang daliday!” Nalipay ko pag-ayo sa dihang nakahinumdom kos kahumot sa bulak tong pag-ubad. Kon humot man god ang bulak sa daliday sa pag-ubad, mahimong swertehon ang bata. “Basin kining bataa na ang maghaw-as namos kapobrehon.” Abi nakog nawala na ang kahumot sa maong tanom pero nasimhutan pa gyod diay sa aswang. 


Giplastar sa aswang ang kuwelyo sa iyang dark blue nga long sleeve. “Nganong basin? Di ka mutuo?” 


“Bisaya man gud ko. Akong bana may Manguindanao. Iya ra kong gipangsultian ani.” 


“Mao diay. Dili diay ko aswang. Jinn maoy tawag nako.” 


“Ay mao diay. Wa ko kabalo. Okay ra gyod bitaw ka?” 



“Okay ra bitaw. Salamat. Di man sad ko ingon nga mamatay nas kagutom.” Nipahiyom gamay ang aswang. Ay jinn diay. “Busog man ko ba. Lahi ra gyod akong bation inig makasimhot kog bata. Kanang maghalo bitaw ang baho sa pulbos ug dugo. Lami mukitkit sa bus-ok nga bukton. Unya ang tam-is-tam-is nga lasa sa liog kung asa nitulo ang gatas nga bag-ohay rang gididi. Lami gyod unta.” 


“Aguy.” Nagpalagitik kuno ko sa akong baba aron murag na-disappoint gyod ba. “Sorry gyod, ha?” Pagsulti nako ato, nabantayan nakong murag naay gisuyop ang jinn sa kilid sa iyang ngabil. Lagdo tingali to sa kape. Lamian tingali siyas akong timpla. 3 in 1 ra man unta to ba. 


“Ay seg sorry oy.” Nagngising nigawas sa among gamayng gate ang bisita unya ning lili dayon sa tindahan. “Bitaw. Salamat. Adto sa ko.” 


Human nako makita nga nakalapas na sa taytayan ug layo na ang aswang, nakahinumdom ko sa akong anak nga tua sa kuna. 


Gikuha nako akong selpon ug gipiktyuran si Ayshah—among baby. Prosperous daw meaning sa anang Aysha. Unta. 


Ay tama. Gipiktyuran diay unta nako tong aswang, no?


daliday – bulak sa palmera nga wa pa namulak

kanduli – kaon pasalamat

tonong – karaang mga espirito; naay benign, naay malignant   

ubad – unang bahin sa Kaggunting, o ang ‘rite of passage’ ug ‘naming ritual’ nga agian sa batang Maguindanao nga seven-day old. 



100 views
© The Middle Mag PH

THE MIDDLE MAG PH

THE MIDDLE MAG PH

THE MIDDLE MAG PH

HELP FUND OUR NEXT ISSUES